Ik moest precisie waterpassingen uitvoeren om de bodemdaling te bepalen in de 3 noordelijke provincies De bodemdaling was een gevolg van de aardgaswinning. Toen al 45 jaar geleden.

Op een goede dag kreeg ik een bericht van het Internationaal Agrarisch Centrum in Wageningen dat er een vacature was voor een Irrigatie expert om als Associate Expert voor de Food and Agricultural Organization in Rome naar de Fiji Eilanden te gaan.
Dat was wat anders dan Heerenveen.

Er was toen nog geen Google zodat je naar de bibliotheek moest om de nodige informatie over Fiji te vinden. En dat bestond alleen maar uit fotoboeken met foto’s van prachtige witte palmenstranden. Dat leek helemaal niet zo slecht.

Na verder onderzoek bleek Fiji bij laagwater uit 800 eilanden te bestaan waarvan er een paar honderd verdwenen bij hoog water. (dia kaart) De grootste eilanden waren Viti Levu, Vanua Levu en Taveuni. Ongeveer 100 eilanden zijn bewoond.

Mijn project lag op het tweede grote eiland Vanua Levu dat 160 kilometer lang en 60 km breed was.

Voor ons ligt Fiji precies aan de andere kant van de wereld.

De datumlijn loopt over Taveuni
Waar het aan de ene kant maandag kan zijn en een meter verder dinsdag.
Ooit had een slimme kruidenier zijn winkeltje precies op de datumlijn gebouwd met een deur voor en achter zodat hij 7 dagen in de week open kon zijn door de ene deur op zondag te sluiten en de andere op maandag te openen.
Omdat het niet erg praktisch was een datum lijn dwars door je land te laten lopen, is er besloten de datum lijn met een grote boog om de eilanden heen te leggen.

De eerste Europeaan die Fiji bezocht was Abel Tasman in1643.  Captain Cook was de tweede die tijdens zijn tweede wereldreis één van de eilanden zag. De eerste Europeaan die een groot deel van de eilanden groep bezocht was captain Bligh. Hij maakte twee reizen langs de eilanden.

De eerste was in 1789 toen hij na de muiterij op zijn schip, de Bounty, door bootsman Christian bij Tonga in een sloep werd gezet met een kompas en een sextant en een tiental getrouwen. In een legendarische eis in de maritieme geschiedenis voer hij in een open boot via Fiji naar Timor.
Overigens was de muiterij zeer begrijpelijk. Als je na maanden onder een zeer streng regiem hebt geleefd met een zeer eentonig dieet van pekelvlees en zeekaak met alleen mannen om je heen en je komt dan op een paradijselijk eiland als Tahiti met bloedmooie, blootborstige vrouwen die voor een koperen spijker wel een nachtje met je willen stoeien, dan wil je toch niet terug naar het natte en koude Engeland.

Hoewel rond 1800 de meeste eilanden wel in kaart waren gebracht was er heel weinig bekend over de lokale bevolking. Dat kwam omdat er nauwelijks contact was tussen de ontdekkingsreizigers en de Fijiërs.
De Fijiërs hadden een slechte reputatie als wilden met als grootste hobby oorlogvoeren en het eten van de overwonnen vijanden. Fiji heeft lang bekend gestaan als de kannibaleneilanden.

Blanken vond men niet lekker omdat ze door het langdurig eten van pekelvlees te zout smaakten.

Dit is een speciaal vorkje om hersenen mee te eten. Alleen mannen mochten dit eten die daardoor het risico liepen Kreuzfeld Jacob (gekke koeienziekte) op te lopen omdat de prionen die de ziekte veroorzaken hoofdzakelijk in de hersenen zitten.
Nog niet zo lang geleden werden er op Papua Nieuw Guinea dorpen aangetroffen waar een groot deel van de mannelijke bevolking aan Kreuzfeld Jacob leed.

De eerste Europeanen die zich op de eilanden vestigden waren walvisvaarders, kooplieden en missionarissen.
De kooplieden handelden voor in sandelhout (inmiddels bijna uitgeroeid )en Beche de Mer (zeekomkommer) een lekkernij in China.

De zendelingen verspreiden het geloof. Zij hadden enorme problemen met de lokale talen omdat er vaak geen woorden waren voor Europese en bijbelse begrippen.
Daarnaast waren veel culturen matriarchaal, waardoor het moeilijk te geloven was dat het opperwezen een man was.
Fijiërs vonden het onbegrijpelijk dat ze niet langer hun vijand mochten opeten maar wel bij de eucharistie viering het lichaam en bloed van hun god mochten nuttigen.
Toch werd het christelijke geloof snel geaccepteerd.

De missionarissen verboden de Fijiërs halfnaakt rond te lopen en ze moesten Europese kleding dragen. Voor de vrouwen was dit een zgn. een mother Hubbard jurk, een ruime jurk met de rok tot op de grond. In het vochtige en hete klimaat had dit tot gevolg dat er een epidemie van mazelen en TBC ontstond waarbij vele duizenden mensen omkwamen.
(Een paar maanden geleden was er nog een mazelen uitbraak op het nabij gelegen Samoa waarbij 58 mensen stierven.)

Masi
De Fijische kinderen liepen tot hun pubertijd naakt rond. Daarna droegen de jongens en de mannen een omslagdoek rond de heupen en de meisjes een rieten rokje.
Omdat er in Fiji geen katoen, vlas of wollige dieren voorkomen, moest men iets bedenken om textiel van te maken. Dat vond men in de vezels van de bast van de Papermulberry boom.(broussonnetia papyrifera)
Deze boom werd speciaal voor dit doel aangeplant. Als de boom 3 meter hoog is worden daar takken afgehakt als bij een wilg en worden deze in stukken van een halve meter gesneden. Vervolgens wordt hiervan de bast afgepeld nu met een mes maar vroeger met de tanden, Deze repen bast worden met een soort honkbalknuppel geslagen op een blok hardhout, net zolang tot alleen de vezels overblijven.
Deze vezels worden in water geweekt en gemengd met zetmeel van Dalo of cassave en dan met een soort deegroller tot lappen gerold waarop dan met natuurlijke verven prachtige traditionele patronen worden getekend.
De masi lappen spelen een belangrijke rol als cadeau bij hoog bezoek, bruiloften en begrafenissen.

Terug naar mijn eigen ervaringen.

Ik vertrok in juni 1976 naar Rome waar mijn werkgever, de FAO, gevestigd was voor een introductie cursus van een week om vervolgens via Hongkong, waar ik de eerste Hewlett-Packard zak computer kocht naar Sydney. Hier moest ik een dag wachten op mijn aansluiting naar Nandi Airport, de internationale luchthaven van Fiji. Een voormalige Amerikaanse landingsbaan uit de 2de wereldoorlog. Weer een paar uur wachten op de binnenlandse vlucht naar Suva, de hoofdstad van Fiji.

Omdat ik hier gebriefd werd door de landbouwdeskundige van het United Nations kantoor moest ik enkele dagen in Suva blijven en logeerde ik in het beroemde Grand Pacific hotel. Zo uit het koloniale tijdperk. Door het tijdsverschil van 12 uren kwam er van slapen niet zo veel.
Men zegt dat je voor elk uur tijdsverschil een dag moet wennen.
Na een paar dagen ben ik verder gevlogen met een lokale vlucht met een Trilander, een 20 persoons vliegtuig, naar Labasa, de hoofdstad van het tweede eiland Vanua Levu.
Hier stond een Nederlander die ook voor de FAO werkte, mij op te wachten en nam mij mee naar zijn huis waar ik die nacht bleef slapen.

Do volgende dag in een oude Landrover over een onverharde weg 90 kilometer rijden naar het Dreketi Irrigation Scheme een zuster project van “mijn” kleine Dama projectje.
Hier ontmoette ik mijn Italiaanse projectleider en een Nederlandse Associate Expert.

Bij dit project was een guesthouse waar ik die nacht heb geslapen na het eten van een heerlijke garnalen cocos curry.

De volgende dag met mijn Italiaanse projectleider in een enorme Australische Holden naar Dama nog eens 60 kilometer over een grindweg.

In Dama werden wij ontvangen door een Duitse collega die ik ging vervangen.

Na een reis van 10 dagen en 36 vlieguren was ik dan eindelijk op de plaats van bestemming.

Die bestond uit 3 huizen, een houten kantoortje en een werkplaats. Het dorp Dama lag 3 kilometer verderop.

Een typisch Engels koloniaal gebruik is het voorzien van huizen voor de ambtenaren in de koloniën Over de hele wereld waren de huizen van het zelfde ontwerp en ingericht met de zelfde meubelen. Volgens de rang van de ambtenaar werd je een huis volgens een gradatie systeem toegewezen. Van een grade D voor een workshop supervisor tot een grade A voor de project manager en ook voor mij.
Water werd opgevangen op het dak in grote tanks en moest vervolgens met de hand in een kleiner tank op de nok van het huis gepompt worden zodat je water in de keuken en in de douche had.
Er was een kleine generator voor een paar uur stroom ’s avonds. En om te communiceren met de buitenwereld was er een radiozender/ontvanger waar mee je het postkantoor op het hoofdeiland kon bereiken die dan verbinding maakten met bv Nederland.

Ik moest wel even slikken. Ik wist dat het niet veel voorstelde maar dit was wel heel minimaal.

Hierbij komt ook nog dat zoals later zou blijken het irrigatie projectje ook niet veel voorstelde
Daarover later meer.

De volgende dag het project team ontmoet dat bestond uit een lokale projectmanager, een landmeter, een workshopsupervisor en twee manussen van alles.

Ik werd verwelkomd met de lokale ceremonie van het maken en drinken van yanqona.

Yanqona of kava wordt gemaakt van de wortels van een peperstruik (Piper Methysticum)
De gedroogde wortels worden eerst tot poeder gestampt Dit wordt in een hopelijk schone doek gedaan en in een tanoa met water gemengd. Het resultaat is een modderkleurige drank die nergens naar smaakt. Dit wordt je met veel handen geklap en geroep aangeboden in een halve kokosnoot dop. Dit moet je in één keer op drinken waarna je handen klappend Mada moet roepen (Dit betekent hij is leeg) Je zit met z’n allen op de grond in een cirkel rond de kava bowl. Is de cup rond geweest dan krijg je weer opnieuw.
Dit gaat zo 4 tot 5 rondjes. Kava is een beetje hallucinerend en het effect is dat je heel kalm wordt en de wereld heel mooi. Een perfecte drank voor de Fijier die na het drinken van alcohol soms erg agressief kan worden.

Vervolgens werd er een paar dagen later een afscheidsfeest georganiseerd voor mijn voorganger. Voor dit evenement wordt er een lovo lovo gehouden. Hierbij wordt er een wildvarken geslacht en in een grondoven samen met het volksvoedsel dalo knollen, cassave, vis schildpad en kreeft alles ingepakt in palmbladeren en het blad van de bananenboom4 uren lang gestoomd.
De grondoven bestaat uit een gat van 2 bij 3 meter en ongeveer een meter diep. Hierin wordt een enorm vuur gestookt waarbij stenen in het vuur gelegd worden. Als deze gloeiend zijn worden ze in en rondom het varken en alle andere eetwaren gelegd, Het geheel wordt afgedicht met palmbladeren en grond. Als alles gaar is wordt de grond en het palmblad verwijderd en stijgen de meest fantastische geuren op uit de oven.
Alles wordt uitgepakt en men kan met de hand zijn bord volladen. Dit wordt weer zittend op de grond met een glas Fiji Bitter het lokale bier op gegeten.

De natuur in Fiji is zeer overdadig met voedselproducten. De zee zit vol vis, schildpad en kreeft, terwijl in het bos volop wilde varkens te vangen zijn en in de rivierdalen dalo, cassave en papaya groeit. Dit heeft een enorme invloed gehad op het karakter van de Fijier.

Ze zijn zeer communaal en hebben weinig zin in hardwerken. Als ze geld nodig hebben voor bijvoorbeeld schoolfeest of met de kerst, dan schudden ze hard aan een kokospalm en maken ze kopra van het vruchtvlees dat ze dan verkopen aan de Chinese kruidenier.

Ze hebben een bijzonder gebruik die het particulier bezit van goederen ontmoedigd.
Bij voorbeeld: als iemand een mooi nieuw shirt aanheeft en je geeft aan dat je het mooi vind, is de eigenaar daarvan verplicht je dit aan te bieden en hij zegt dan kere kere, wat zoveel betekent van wil je dit hebben. Ik heb op feestjes een shirt regelmatig van eigenaar zien wisselen. Het schijnt ook te gelden voor gereedschap en zelfs een auto. Ik heb in die dorpen ook geen enkele Fijier gezien met een auto. Voor het ruilen van vrouwen geldt dit gebruik echter niet. Ook zijn er geen Fijische winkels omdat de familie daar dan gratis komt winkelen.

Toen de Engelsen de economie van het land wilden diversifiëren om de kosten van het koloniale ambtenaren apparaat te betalen, werd suikerriet geïntroduceerd.
Maar dit moest wel geplant en geoogst worden en daar hadden de Fijiërs dus helemaal geen zin in. Toen hebben de Engelsen Indiërs geïmporteerd in groten getale (64.000 in 40 jaar)

Voor de Fijische maatschappij was dit een ramp. Er is geen groter verschil in mentaliteit en levensopvatting dan tussen een Fijiër en een Indiër. Ook fysiek is het verschil enorm.
De Fijier is een grote (rond de 1.80 meter) vaak stevige, donker gekleurde Melanesiër met kroeshaar. Terwijl de Indiër relatief klein (1.60 meter) en tenger is. De Indiër is zeer individualistisch en kapitalistisch en jaloers.

De Amerikaanse schrijver James Michener schreef in 1951 in het boek Return to Paradise het volgende: It is almost impossible to like the Indians of Fiji. They are suspicious, vengeful, whining, unassimilated, provocative aliens in a land where they have lived for more than seventy years. They hate everyone; black natives, white Englishmen, brown Polynesians and friendly Americans. They will not marry with Fijians, whom they despise. They avoid English ways, which they abhor. They cannot be depended upon to support necessary government policies. Above all they are surly and unpleasant.

Deze beschrijving gold in onze tijd ook nog zo.

Omdat de Indiër gemiddeld 8 kinderen kreeg en de Fijiër 2 groeide het Indische deel van de bevolking zo hard dat de Indiërs in 1977 de grootste bevolkingsgroep waren.255,000 van een totaal van 600.000 (inclusief Chinezen en Europeanen)

Dit had tot gevolg dat bij verkiezingen in 1999 de Indiase partij de grootste werd en een regering mocht vormen. Dit werd echter niet geaccepteerd door de Fijiërs. Het leger dat vanwege een lengte eis aan de soldaten voor 100% uit Fijiërs bestond pleegde een staatsgreep en veranderde de grondwet zodanig dat de Fijiërs altijd een meerderheid in het parlement zouden hebben,
Deze bevolkingsverdeling is inmiddels (2012) omgedraaid met 500.000 Fijiërs en 300.000 Indiërs.
Ik vermoed dat de Indiërs door gestegen welvaart en betere scholing veel minder kinderen per gezin krijgen dan voorheen.
Verder met mijn eigen verhaal.

De Australische regering bood veel ontwikkelingshulp aan Fiji. Met dit geld werd in Dreketi een irrigatie project aangelegd in een getijde delta van de Dreketi rivier.
Het doel van het project was het land zelfvoorzienend in rijst te maken.
De boeren van dit gebied waren allemaal Indiërs die natte rijst verbouwden. Omdat het Indiase deel van de bevolking van deze hulp profiteerde, moesten de Fijiërs ook wat krijgen.

Bij Dama werd een vlak gebied gevonden waar rijst verbouwd kon worden. Zonder veel overleg met de boeren werd hier een irrigatie systeem aangelegd en moest er rijst verbouwd worden. Maar de Fijische boeren waren totaal niet geïnteresseerd, dus werden Indiërs uit een buurdorp ingehuurd om rijst te planten en te oogsten. Ik heb geen Fijische boer in het veld gezien.

Na de oogst hebben wij de rijst verkocht en wilden we het geld verdelen onder de eigenaren van de grond. Keurig uitgerekend per oppervlak. We organiseerden een vergadering in het dorp om een en ander uit te leggen. Echter een dergelijke bijeenkomst eist dat er eerst een yanqona ceremonie plaats vindt. Na een 5 tal halve kokosnotencups werd iedereen wat dromerig en toen wij uitgelegd hadden hoe wij de opbrengst wilden verdelen, besloot de chief na enig overleg dat we 10 kratten bier en 5 flessen whisky moesten kopen voor een groot feest en dat de rest van het geld aan de kerk gegeven moest worden. Zo gezegd, zo gedaan. Dit was ook meteen het einde van het irrigatie project. De Fijische boeren planten de keurig geëgaliseerde veldjes vol dalo en cassave, En dat groeit daar nog steeds na 40 jaar.

Omdat er in Dama niks meer te doen was en mijn Nederlandse collega van het Dreketi project vertrok, zijn wij naar Dreketi verhuisd waar ik het irrigatiesysteem heb uitgebreid.
We kregen weer een grade A huis en hoefden dus alleen maar onze kleren mee te nemen.

Het Dreketi Irrigation Scheme werd aangelegd in een getijde vlakte die bij hoog water onderwater stond. Door een dijk aan te leggen met een uitlaatsluis werd het gebied drooggelegd waarna een systeem van sloten en kanalen werden aangelegd en de rijstvelden met een oppervlak van 1 hectare geëgaliseerd zodat daar een laag water kon worden opgezet waarin de rijstplanten met de hand werden geplant.

Het irrigatiewater werd uit een naburig riviertje gepompt, maar omdat bij vloed het zoute zeewater voorbij de inname van het water kwam moest er een stuw gebouwd worden om dit te voorkomen. Omdat dit vlak voor het regenseizoen gebouwd werd, werkten wij dag en nacht door geholpen door vele emmers yangona kwam het werk net op tijd klaar. Er was een manusje van alles aangenomen om de hele dag door kava te maken.

Koningin Elisabeth van Engeland bezocht Fiji in 1977. Ook naar ons eiland. In de hoofdplaats Labasa werd op het lokale voetbal veld een theevisite georganiseerd, waar ook alle 20 buitenlanders op het eiland werden uitgenodigd.
De koningin bleef op het podium zitten, maar prins Philip maakte een rondje langs het publiek om her en der een praatje te maken. Hij vroeg aan ons wat wij daar deden. Na dit te hebben verteld gaf hij ons het wijze advies: Keep up the good work

Wat deden wij in onze vrije tijd. Het enige vermaak was snorkelen, vissen en schelpen zoeken. Vanwege de mangrove bossen langs de kust moesten we 60 kilometer rijden naar het dichtstbijzijnde strandje waar we op het rif prachtige cowries en andere schelpen vonden.

We zijn een keer ’s nachts wezen vissen met een paar Indiase jongens. Hierbij ga je met je boot boven de rand van het koraalrif liggen en hang je een peterolie druk lamp (Coleman) buitenboord. De vissen komen op dit licht af. Dat het onderwater oorlog is, blijkt uit het volgende. Nynke viste op een diepte van ongeveer 20 meter. Toen ze beet kreeg haalde ze de lijn met de hand binnen. Dit duurt dus een poosje. Halverwege voelde ze weer een ruk aan de lijn. Toen de vis eenmaal bovenwater was bleek ze een halve barracuda te hebben gevangen. De andere helft was door waarschijnlijk een haai tijdens het ophalen afgebeten.

Omdat vissen en schelpenzoeken op den duur begon te vervelen, besloten wij onze Darwiniaanse plicht te vervullen om de soort in stand te houden.
En dat lukte wonderbaarlijk goed. Nynke is 8 maanden zwanger naar Nederland vertrokken waar zij in mijn afwezigheid (ik was nog onderweg) een prachtige dochter ter wereld bracht.

Hierna zijn we voor een nieuw avontuur naar Kenya vertrokken waar we met veel plezier 6 jaar gewoond hebben. Daar wil ik in de toekomst ook nog wel een verhaal over vertellen.